ال‌ام‌اس (LMS) چیست؟ سامانهٔ مدیریت یادگیری به زبان ساده

ال‌ام‌اس (Learning Management System) یا سامانهٔ مدیریت یادگیری، نرم‌افزاری است که کلاس‌ها، محتوای آموزشی، تکلیف، آزمون و گزارش پیشرفت یادگیرنده را در یک جا جمع می‌کند. معلم محتوا و تکلیف را در آن می‌گذارد، دانش‌آموز همان‌جا یاد می‌گیرد و پاسخ می‌دهد، و هر دو روند یادگیری را می‌بینند.

واژهٔ ال‌ام‌اس بیشتر با دانشگاه‌ها و دوره‌های آنلاین شناخته می‌شود، اما مدرسه‌ها هم از آن استفاده می‌کنند؛ به‌خصوص از وقتی که آموزش ترکیبی رایج‌تر شده است. این راهنما توضیح می‌دهد ال‌ام‌اس دقیقاً چه کاری می‌کند، چه فرقی با نرم‌افزار مدیریت مدرسه دارد و مدرسه هنگام انتخاب به چه چیزهایی باید دقت کند.

در یک نگاه

• ال‌ام‌اس کلاس، محتوا، تکلیف، آزمون، پیشرفت و ارتباط را یک جا مدیریت می‌کند.
• تمرکز ال‌ام‌اس روی یادگیری است؛ نرم‌افزار مدیریت مدرسه روی ادارهٔ مدرسه.
• مدرسه به هر دو نیاز دارد و بهتر است هر دو روی یک فهرست کاربر و کلاس کار کنند.
• فراتحلیل‌ها آموزش ترکیبی را از حضوری صرف مؤثرتر نشان داده‌اند، اما اثر را به خود ابزار نسبت نمی‌دهند.
• کیفیت ال‌ام‌اس به محتوا و طراحی درس بستگی دارد، نه فقط به قابلیت‌های نرم‌افزار.

پژوهش‌ها دربارهٔ آموزش با ال‌ام‌اس چه می‌گویند؟

فراتحلیل مینز و همکاران (۲۰۱۳) که ۴۵ پژوهش را با مقایسهٔ آموزش آنلاین یا ترکیبی و آموزش حضوری بررسی کرده، نشان داد آموزش ترکیبی، یعنی ترکیب کلاس حضوری با بخش آنلاین، به‌طور معناداری از آموزش صرفاً حضوری نتیجهٔ بهتری داشته است؛ اما آموزش کاملاً آنلاین تفاوت معناداری با حضوری نداشته است. نویسندگان هشدار داده‌اند که این برتری را نباید به خود رسانه نسبت داد، چون کلاس‌های ترکیبی اغلب زمان و فعالیت یادگیری بیشتری داشته‌اند.

پیام این یافته برای مدرسه روشن است: ال‌ام‌اس ابزاری است که اجازه می‌دهد زمان یادگیری بیرون از کلاس هم ساختارمند باشد. اثرش به این بستگی دارد که این زمان با چه فعالیتی پر شود.

چرا مدرسه‌ها سراغ ال‌ام‌اس می‌روند؟

• محتوای درس، مثل جزوه و ارائه، در یک جا برای همهٔ دانش‌آموزان کلاس در دسترس است.
• تکلیف و آزمون به همان کلاس و همان محتوا وصل است.
• معلم روند هر دانش‌آموز را در طول ترم می‌بیند.
• محتوا با رفتن معلم از مدرسه از بین نمی‌رود.

اجزای اصلی یک ال‌ام‌اس

مدیریت کلاس‌ها

تعریف کلاس، اعضا، معلم و برنامهٔ هفتگی. این بخش پایهٔ همهٔ بخش‌های دیگر است؛ هر محتوا، تکلیف یا آزمون به یک کلاس تعلق دارد. اگر فهرست کلاس‌ها از فهرست اصلی مدرسه بیاید، دانش‌آموزی که کلاسش عوض می‌شود خودکار به محتوا و تکلیف‌های کلاس جدید دسترسی پیدا می‌کند و دسترسی‌اش به کلاس قبلی بسته می‌شود.

محتوا

فایل، جزوه، ارائه و ویدیو برای هر درس. محتوای خوب کوتاه، مرتب بر اساس مبحث و قابل دیدن روی گوشی است. یک قاعدهٔ ساده کمک می‌کند: برای هر مبحث یک پوشه، و در هر پوشه یک جزوهٔ کوتاه، ارائهٔ جلسه و تمرین‌ها. دانش‌آموزی که جلسه‌ای را از دست داده، بدون پرسیدن از همکلاسی‌ها می‌داند کجا را ببیند.

تکلیف

ساخت، تحویل و بازخورد. جزئیات را در راهنمای نرم‌افزار ثبت تکالیف بخوانید.

آزمون

برگزاری و تصحیح آزمونک و آزمون، با بانک سؤال. جزئیات را در راهنمای سامانهٔ آزمون آنلاین بخوانید.

گزارش پیشرفت و ارتباط

روند هر دانش‌آموز و هر کلاس، و پیام میان معلم و دانش‌آموز. بدون این دو، ال‌ام‌اس فقط یک انبار فایل است. گزارش خوب به معلم می‌گوید چه کسانی محتوا را ندیده‌اند، چه کسانی تکلیف را نفرستاده‌اند و کدام مبحث در آزمونک بیشتر غلط زده شده؛ سه اطلاعاتی که جلسهٔ بعد را شکل می‌دهند.

مثال: یک هفته در کلاس با ال‌ام‌اس

فرض کنید معلم زیست پایهٔ دهم، مبحث «سلول» را در یک هفته درس می‌دهد:

در این هفته، ال‌ام‌اس جای کلاس را نگرفته؛ زمان بیرون از کلاس را ساختارمند کرده و به معلم اطلاعات داده تا جلسهٔ بعد را بهتر شروع کند. این همان چیزی است که پژوهش‌ها دربارهٔ آموزش ترکیبی موفق توصیف می‌کنند.

ال‌ام‌اس رایگان یا پولی؟

ال‌ام‌اس‌های رایگان و متن‌باز زیادی وجود دارند و برای یک معلم یا یک دورهٔ کوچک می‌توانند کافی باشند. برای مدرسه اما هزینهٔ واقعی در قیمت نرم‌افزار نیست؛ در نصب، نگهداری، پشتیبانی، پشتیبان‌گیری از اطلاعات و اتصال به بقیهٔ کارهای مدرسه است. ال‌ام‌اس رایگانی که هیچ‌کس در مدرسه نتواند نگهداری‌اش کند، یا فهرست کلاس‌هایش جدا از فهرست اصلی مدرسه باشد، در عمل گران تمام می‌شود. پیش از انتخاب، این پرسش‌ها را بپرسید: چه کسی آن را نگهداری می‌کند، اطلاعات کجا ذخیره می‌شود، و آیا به حضور و غیاب و کارنامه وصل است؟

راه‌اندازی ال‌ام‌اس در مدرسه، قدم‌به‌قدم

1. کلاس‌ها، اعضا و معلم‌ها را یک بار و از فهرست اصلی مدرسه تعریف کنید.
2. با یک درس و یک پایه شروع کنید.
3. یک ساختار ثابت برای محتوا تعیین کنید؛ مثلاً یک پوشه برای هر مبحث.
4. تکلیف و آزمونک‌های همان درس را در ال‌ام‌اس بدهید.
5. به دانش‌آموزان و خانواده‌ها نشان دهید محتوا و تکلیف کجاست.
6. پس از یک ماه، با معلم‌ها مرور کنید چه چیزی استفاده شده و چه چیزی نه.

اشتباه‌های رایج

ال‌ام‌اس جدا از فهرست مدرسه

اگر فهرست کلاس‌ها در ال‌ام‌اس جدا ساخته شود، با هر جابه‌جایی دانش‌آموز باید دو جا به‌روز شود.

انبار فایل

بارگذاری همهٔ جزوه‌های سال در روز اول بدون ساختار، دانش‌آموز را سردرگم می‌کند.

نبود تکلیف و آزمون در همان سامانه

وقتی محتوا در ال‌ام‌اس است و تکلیف در گروه پیام‌رسان، اتصال میان آن‌ها از بین می‌رود.

محتوای طولانی و غیرقابل دیدن روی گوشی

بیشتر دانش‌آموزان با گوشی وارد می‌شوند؛ فایل‌های سنگین و طولانی دیده نمی‌شوند.

بار همه‌چیز روی معلم

ساختن محتوای کامل برای همهٔ درس‌ها در سال اول، معلم را خسته می‌کند. مرحله‌ای پیش بروید و محتوا را میان معلم‌های هم‌درس تقسیم کنید.

ال‌ام‌اس، نرم‌افزار مدرسه یا هر دو؟

برای هر نقش، یک قدم عملی

اگر مدیر هستید

پیش از انتخاب ال‌ام‌اس بپرسید آیا روی همان فهرست کاربر و کلاسی کار می‌کند که حضور و غیاب و کارنامه از آن می‌خوانند. اگر نه، هر جابه‌جایی دانش‌آموز دو بار کار می‌سازد.

اگر معلم هستید

برای یک مبحث، یک جزوهٔ یک‌صفحه‌ای، یک تکلیف و یک آزمونک کوتاه در ال‌ام‌اس بگذارید و ببینید گزارش آزمونک چطور جلسهٔ بعد شما را تغییر می‌دهد.

اگر ولی هستید

بدانید محتوای درس و تکلیف‌های فرزندتان کجاست و هفته‌ای یک بار آن را با خودش مرور کنید؛ لازم نیست هر روز چک کنید.

چک‌لیست

• ال‌ام‌اس روی فهرست کاربر و کلاس مدرسه کار می‌کند؟
• پشتیبانی کامل از فارسی و راست‌به‌چپ دارد؟
• تکلیف و آزمون در همان سامانه است؟
• روی گوشی به‌راحتی کار می‌کند؟
• ولی به تکلیف و نمره دسترسی دارد؟
• محتوا نزد مدرسه می‌ماند، نه در حساب شخصی معلم؟
• گزارش پیشرفت هر دانش‌آموز آماده است؟

محدودیت‌ها و پیش‌نیازها

• ال‌ام‌اس محتوای آموزشی خوب تولید نمی‌کند؛ فقط آن را منظم می‌کند. کیفیت به طراحی درس بستگی دارد.
• راه‌اندازی ال‌ام‌اس به وقت معلم‌ها برای بارگذاری محتوا نیاز دارد، به‌خصوص در سال اول.
• یافتهٔ فراتحلیل مینز و همکاران دربارهٔ آموزش ترکیبی بیشتر از آموزش عالی و بزرگسالان است و نویسندگان اثر را به خود ابزار نسبت نمی‌دهند.

جمع‌بندی

ال‌ام‌اس جای یادگیری است و نرم‌افزار مدیریت مدرسه جای اداره کردن آن. برای مدرسه، معیار انتخاب این است که این دو روی یک فهرست کلاس و دانش‌آموز کار کنند، و اثر واقعی را هم طراحی درس می‌سازد، نه خود نرم‌افزار.

برای دیدن این ترکیب در عمل، درخواست دموی آستین را ثبت کنید.

منابع

• Means, B., Toyama, Y., Murphy, R., & Baki, M. (2013). The Effectiveness of Online and Blended Learning: A Meta-Analysis of the Empirical Literature. Teachers College Record, 115(3).