شورای دبیران جایی است که معلم‌های یک مدرسه کنار هم می‌نشینند؛ فرصتی کم‌یاب در هفته‌ای که هر کس در کلاس خودش است. اما در بسیاری از مدرسه‌ها، این جلسه به خواندن بخشنامه‌ها، اطلاعیه‌های اداری و گلایه‌های کلی می‌گذرد و معلم‌ها با این حس بیرون می‌روند که وقتشان هدر رفت.
شورای مفید سه کار می‌کند که هیچ جای دیگری ممکن نیست: تصمیم‌گیری جمعی دربارهٔ مسائل آموزشی، بررسی دانش‌آموزانی که در چند درس مشکل دارند، و یادگیری معلم‌ها از هم. این راهنما نشان می‌دهد چطور جلسه را برای این سه کار طراحی کنید و بقیه را به پیام بسپارید.
در یک نگاه
- اطلاع‌رسانی را با پیام بفرستید و وقت جلسه را برای تصمیم‌گیری و گفتوگو نگه دارید.
- دستور جلسه با زمان هر بند، یک روز پیش فرستاده شود.
- داده‌های حضور، نمره و تکلیف، گفتوگو را از حس به واقعیت می‌برند.
- بررسی دانش‌آموزانی که در چند درس مشکل دارند، از کارهای اصلی شوراست.
- هر جلسه با مصوبات روشن، مسئول و مهلت تمام شود.
زمان معلم کجا می‌رود؟
در پیمایش تالیس ۲۰۱۸، معلم‌ها در کشورهای شرکت‌کننده به‌طور میانگین حدود ۳۸٫۸ ساعت در هفته کار می‌کردند که بخشی از آن صرف تدریس و بخش دیگر صرف برنامه‌ریزی، تصحیح، کار اداری و جلسه بود. همین پیمایش نشان داد همکاری حرفه‌ای میان معلم‌ها، مثل مشاهدهٔ کلاس هم یا کار مشترک روی برنامه، در بسیاری از کشورها کم است. شورای دبیران یکی از معدود فرصت‌های ساختاریافته برای این همکاری است.
وقتی این فرصت به اطلاعیه‌خوانی بگذرد، دو هزینه دارد: وقت چند ده نفر معلم صرف کاری می‌شود که یک پیام انجامش می‌داد، و همکاری حرفه‌ای که می‌توانست اتفاق بیفتد، نمی‌افتد.
طراحی جلسه
اطلاع‌رسانی یا تصمیم؟
پیش از هر جلسه، موضوعها را در دو دسته بگذارید. اطلاع‌رسانی، مثل بخشنامهٔ تازه یا تاریخ امتحان‌ها، با پیام یا سند مکتوب فرستاده می‌شود و در جلسه فقط به پرسش‌ها جواب داده می‌شود. تصمیم‌گیری و گفتوگو، مثل سیاست تکلیف یا برنامهٔ رفع اشکال، وقت جلسه را می‌گیرد.
دستور جلسهٔ زمانبندیشده
هر بند دستور جلسه زمان تقریبی دارد و یک روز پیش برای معلم‌ها فرستاده می‌شود. اگر بندی به پیش‌مطالعه نیاز دارد، مثلاً یک پیش‌نویس سیاست، همراه دستور جلسه ارسال شود تا جلسه صرف خواندن آن نشود.
داده
گفتوگو دربارهٔ «افت کلاس‌ها» بدون عدد، به برداشت‌های شخصی محدود می‌ماند. چند دادهٔ ساده، مثل درصد حضور هر پایه، میانگین نمرههای اخیر و نسبت تکلیفهای تحویلشده، گفتوگو را دقیق می‌کند. این داده‌ها اگر در سامانه ثبت شده باشند، در چند دقیقه آماده می‌شوند.
دانش‌آموزان نیازمند توجه
دانشآموزی که در یک درس افت دارد، ممکن است مشکل همان درس را داشته باشد. اما دانشآموزی که همزمان در چند درس افت کرده، غیبتش بیشتر شده و تکلیف‌هایش تحویل نمی‌شود، احتمالاً مشکلی فراتر از یک درس دارد. شورا تنها جایی است که این تصویر کامل دیده می‌شود. فهرست کوتاهی از این دانش‌آموزان، با داده‌های هر کدام، بررسی شود و برای هر یک یک مسئول پیگیری تعیین شود؛ معمولاً معلم راهنما یا مشاور.
یادگیری حرفه‌ای
ده یا پانزده دقیقه از برخی جلسه‌ها را به یادگیری از هم اختصاص دهید: یک معلم روشی را که در کلاسش جواب داده نشان دهد، یا گروه کوچکی نتیجهٔ مشاهدهٔ کلاس همتا را گزارش کند. این بخش، شورا را از جلسهٔ اداری به جلسهٔ حرفه‌ای نزدیک می‌کند.
شورای عمومی و گروه‌های آموزشی
همهٔ موضوعها به حضور همهٔ معلم‌ها نیاز ندارند. بحث دربارهٔ بارم‌بندی آزمون مشترک ریاضی، کار گروه ریاضی است؛ بحث دربارهٔ برنامهٔ اردوی پایهٔ نهم، کار معلم‌های همان پایه. وقتی موضوع‌های تخصصی به گروه‌های آموزشی یا پایه‌ای سپرده شوند و فقط نتیجه‌شان در شورای عمومی گزارش شود، شورا کوتاه‌تر و گروه‌ها پربارتر می‌شوند. یک قاعدهٔ ساده: اگر موضوعی به کمتر از نیمی از حاضران مربوط است، احتمالاً جایش در گروه کوچک‌تر است.
نقش رئیس جلسه
رئیس جلسه، معمولاً مدیر یا معاون آموزشی، زمان را نگه می‌دارد، گفتوگو را به موضوع برمی‌گرداند، از کسانی که کمتر حرف زده‌اند نظر می‌خواهد و در پایان هر موضوع تصمیم را با صدای بلند جمعبندی می‌کند. اگر موضوعی بیش از زمانش طول کشید، به جای ادامهٔ بحث، آن را به گروهی کوچک بسپارد تا با پیشنهاد مشخص به جلسهٔ بعد برگردد.
نمونهٔ دستور جلسه
- ۱. مرور مصوبات جلسهٔ قبل (۱۰ دقیقه)
- ۲. دادهٔ ماه: حضور، نمرههای میان‌نوبت و تحویل تکلیف به تفکیک پایه (۱۵ دقیقه)
- ۳. دانش‌آموزان نیازمند توجه: ۶ نفر با افت در دو درس یا بیشتر (۱۵ دقیقه)
- ۴. تصمیم: سیاست تکلیف روزهای پیش از امتحان (۱۵ دقیقه)
- ۵. جمعبندی مصوبات و تاریخ جلسهٔ بعد (۵ دقیقه)
- پیوست: پیش‌نویس سیاست تکلیف؛ بخشنامهٔ امتحانات به‌صورت پیام جداگانه فرستاده شده است.
مثال: بررسی یک دانشآموز در شورا
| درس | نمرهٔ مهر | نمرهٔ آبان | تکلیف تحویلشده |
|---|---|---|---|
| ریاضی | ۱۶ | ۱۲ | ۴ از ۸ |
| علوم | ۱۷ | ۱۳ | ۳ از ۶ |
| فارسی | ۱۸ | ۱۵ | ۵ از ۷ |
| زبان | ۱۵ | ۱۱ | ۲ از ۵ |
این دانشآموز در هر چهار درس افت کرده و در آبان سه روز غیبت داشته است. هیچ‌کدام از معلم‌ها به‌تنهایی این تصویر را نمی‌دید؛ هر کدام فکر می‌کرد مشکل درس خودش است. شورا تصمیم گرفت معلم راهنما با خانواده تماس بگیرد و مشاور با دانشآموز گفتوگو کند. علت، یک تغییر در شرایط خانواده بود و برنامهٔ حمایتی کوتاه‌مدت او را به مسیر برگرداند.
برگزاری شورای مفید، قدم‌به‌قدم
- موضوعها را به اطلاع‌رسانی و تصمیم‌گیری تقسیم کنید.
- اطلاع‌رسانی‌ها را با پیام یا سند مکتوب بفرستید.
- دستور جلسه با زمان هر بند را یک روز پیش بفرستید.
- داده‌های حضور، نمره و تکلیف را آماده کنید.
- فهرست دانش‌آموزان نیازمند توجه را با داده‌هایشان آماده کنید.
- جلسه را با مرور مصوبات قبل شروع کنید.
- در پایان هر موضوع، تصمیم را جمعبندی و مسئول و مهلت تعیین کنید.
- صورت‌جلسه را همان روز یا فردا بفرستید.
اشتباه‌های رایج
بخشنامه‌خوانی
خواندن بخشنامه در جلسه، وقت ده‌ها نفر را برای کاری می‌گیرد که یک پیام انجامش می‌داد.
گفت‌وگوی بی‌داده
«کلاس‌ها افت کرده‌اند» بدون عدد، به بحث‌های بی‌نتیجه می‌رسد.
نام بردن از دانش‌آموزان بدون برنامه
فهرست کردن دانش‌آموزان مشکل‌دار بدون تعیین مسئول پیگیری، فقط گلایه است.
بحث بی‌پایان
موضوعی که سی دقیقه بحث شود و تصمیمی نگیرد، بقیهٔ دستور جلسه را از بین می‌برد.
جلسه بدون صورت‌جلسه
تصمیم‌هایی که ثبت نشوند، تا جلسهٔ بعد فراموش می‌شوند.
شورای اداری و شورای حرفه‌ای
| معیار | اداری | حرفه‌ای |
|---|---|---|
| محتوای اصلی | اطلاعیه و بخشنامه | داده، دانش‌آموزان و تصمیم |
| نقش معلم | شنونده | مشارکت‌کننده |
| خروجی | اطلاع | مصوبه با مسئول و مهلت |
| یادگیری از هم | ندارد | بخشی از جلسه |
| حس معلم‌ها | وقت هدر رفته | جلسهٔ مفید |
برای هر نقش، یک قدم عملی
اگر مدیر هستید
برای جلسهٔ بعد، همهٔ اطلاعیه‌ها را با پیام بفرستید، دستور جلسه را با زمان هر بند یک روز پیش منتشر کنید و یک بند را به دانش‌آموزان نیازمند توجه اختصاص دهید.
اگر معلم هستید
پیش از جلسه، دانش‌آموزانی را که در درس شما افت جدی دارند یادداشت کنید و در بخش بررسی دانش‌آموزان مطرح کنید؛ ممکن است همکارانتان همین الگو را دیده باشند.
اگر ولی هستید
اگر مدرسه برای فرزندتان برنامهٔ حمایتی پیشنهاد کرد، بدانید این تصمیم معمولاً از دیدن تصویر کامل همهٔ درس‌ها در شورا آمده است و همکاری شما آن را مؤثرتر می‌کند.
چک‌لیست
- اطلاع‌رسانی‌ها با پیام فرستاده شده‌اند؟
- دستور جلسه با زمان هر بند یک روز پیش فرستاده شده است؟
- داده‌های حضور، نمره و تکلیف آماده است؟
- فهرست دانش‌آموزان نیازمند توجه آماده است؟
- جلسه با مرور مصوبات قبل شروع شد؟
- هر تصمیم مسئول و مهلت دارد؟
- صورت‌جلسه همان روز یا فردا فرستاده شد؟
- موضوع‌های تخصصی به گروه‌های آموزشی سپرده شده‌اند؟
محدودیت‌ها و پیش‌نیازها
- ترکیب، وظایف و دفعات تشکیل شورای دبیران را آیین‌نامه‌های آموزش و پرورش تعیین می‌کنند و این راهنما پیشنهادهایی برای اجرای بهتر در همان چارچوب است.
- داده‌های تالیس میانگین کشورهای شرکت‌کننده است و ایران در آن نبوده است.
- بررسی دانش‌آموزان در جلسه باید با رعایت حریم خصوصی و فقط در حد لازم باشد.
جمعبندی
شورای دبیران وقتی مفید است که وقتش صرف کارهایی شود که فقط در جمع ممکن است: تصمیم‌گیری آموزشی، دیدن تصویر کامل دانش‌آموزانی که در چند درس مشکل دارند و یادگیری از هم. اطلاع‌رسانی با پیام، دستور جلسهٔ زمانبندیشده، داده و مصوبات با مسئول و مهلت، این را ممکن می‌کند.
برای دیدن اسناد و پیام‌رسانی شورا در آستین، درخواست دموی آستین را ثبت کنید.
منابع
- OECD (2019). TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and School Leaders as Lifelong Learners.
پرسش‌های مرتبط
شورای دبیران چقدر طول بکشد؟
معمولاً شصت دقیقه با دستور جلسهٔ زمانبندیشده کافی است.
بخشنامه‌ها را در جلسه بخوانیم؟
بهتر است با پیام یا سند مکتوب فرستاده شوند و در جلسه فقط به پرسش‌ها جواب داده شود.
چه دادههایی برای جلسه آماده کنیم؟
درصد حضور، میانگین نمرههای اخیر و نسبت تکلیفهای تحویلشده به تفکیک پایه.
دانشآموز نیازمند توجه کیست؟
دانشآموزی که همزمان در چند درس افت کرده یا غیبت و تکلیف تحویلنشدهاش بیشتر شده است.
اگر بحث یک موضوع طول کشید چه کنیم؟
آن را به گروهی کوچک بسپارید تا با پیشنهاد مشخص به جلسهٔ بعد برگردد.
یادگیری حرفه‌ای در شورا یعنی چه؟
چند دقیقه برای اینکه معلمی روش موفق کلاسش را نشان دهد یا نتیجهٔ مشاهدهٔ همتا گزارش شود.
کدام موضوعها به گروه آموزشی سپرده شوند؟
موضوعهایی که به کمتر از نیمی از حاضران مربوطاند، مثل آزمون مشترک یک درس یا برنامهٔ یک پایه.
نقش رئیس جلسه چیست؟
نگه داشتن زمان، برگرداندن گفتوگو به موضوع و جمعبندی تصمیمها.
دیدگاه‌ها
برای گذاشتن دیدگاه با حساب آستین وارد شوید.
ورود با حساب آستینهنوز دیدگاهی ثبت نشده — اولین نفر باشید.